Zaburzenia adaptacyjne – czym są, kiedy występują i jak je leczyć psychoterapeutycznie

Zmiana pracy, rozstanie, choroba bliskiej osoby, przeprowadzka czy nagła strata poczucia bezpieczeństwa – czasem jedno wydarzenie wystarczy, by nasze dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestały działać. Jeśli w odpowiedzi na trudną sytuację pojawia się długotrwały smutek, lęk, napięcie lub poczucie przeciążenia, może to wskazywać na zaburzenia adaptacyjne. To nie oznaka „słabości”, lecz sygnał, że psychika potrzebuje wsparcia w dostosowaniu się do nowych warunków.

Czym są zaburzenia adaptacyjne?

Zaburzenie adaptacyjne pojawia się w reakcji na doświadczenia życiowe. ICD10 zwraca uwagę, że mogą pojawić się zarówno w odpowiedzi na jeden stresor, jak i wiele różnych doświadczeń. Zaburzenia adaptacyjne zwykle pojawiają się w ciągu miesiąca od pojawienia się stresora i trwają do 6 miesięcy.

Objawy zaburzeń adaptacyjnych – jak je rozpoznać?

Jak poznać, że to, co przeżywasz Ty lub ktoś bliski, może być zaburzeniem adaptacyjnym? Objawy mogą być bardzo różnorodne, ale najczęściej dotyczą trzech kluczowych obszarów.

Objawy emocjonalne – uporczywe przygnębienie i smutek, lęk, poczucie przytłoczenia sytuacją, drażliwość i wybuchowość, utrata zainteresowania dawnymi pasjami.

Objawy poznawcze i behawioralne – trudności z koncentracją, ruminacje, myślenie katastroficzne, wycofywanie się z kontaktów społecznych, impulsywność i pochopne decyzje, zaniedbywanie codziennych obowiązków.

Objawy fizyczne – zaburzenia snu, zmiany apetytu, napięcie mięśniowe, bóle głowy, problemy żołądkowe, ogólne uczucie zmęczenia i wyczerpania.
Odpowiadając na pytanie, co to są zaburzenia adaptacyjne i jakie mają objawy, należy zwrócić uwagę, że charakteryzuje je brak adaptacji do stresora i negatywny wpływ na funkcjonowanie w różnych obszarach.

Przyczyny zaburzeń adaptacyjnych – co je wywołuje?

Zaburzenia adaptacyjne są reakcja na różne wydarzenia wywołujące stres. Do popularnych wyzwalaczy możemy zaliczyć zmiany zawodowe, problemy ekonomiczne, zakończenie związku, choroby, konflikty z innymi. Warto podkreślić, że stresorem może być także wydarzenie powszechnie uważane za pozytywne np. narodziny dziecka lub wymarzona przeprowadzka.

Ponadto predyspozycje indywidualne to istotne przyczyny zaburzeń adaptacyjnych. Wcześniejsze doświadczenia, strategie regulacji emocji, wsparcie społeczne, czy też cechy osobowości mają istotny wpływ na reakcje na stres. Dlatego nie każde wydarzenie, nawet stresujące doprowadzi do pojawienia się zaburzenia adaptacyjnego. Ponadto niektóre osoby mogą bardziej przeżywać stresory niż inne, co zwiększa prawdopodobieństwo doświadczenia zaburzeń adaptacyjnych.

Zaburzenia adaptacyjne a depresja – kluczowe różnice

Już wiesz czym są zaburzenia adaptacyjne. Jednocześnie w psychologii granica pomiędzy różnymi diagnozami jest często płynna. Dlatego specjaliści prowadzą diagnozę różnicową, w trakcie której wykluczają inne zaburzenia. To pozwala dobrać skuteczną strategię pomocy.
Czym się różnią zaburzenia adaptacyjne od depresji? Ich cechą charakterystyczną jest jasny punkt odniesienia – jedno lub kilka wydarzeń, które je wywołało. Ponadto ze względu na swój charakter mają znacznie krótszy czas trwania. Depresja utrzymuje się przez długi czas (często lata), a podanie konkretnej przyczyny epizodu depresyjnego bywa trudne.

Natomiast warto podkreślić, że nieleczone zaburzenia adaptacyjne mogą przekształcić się w pełnoobjawową depresję. Dlatego tak istotna jest wczesna interwencja.

Zaburzenia adaptacyjne – leczenie i psychoterapia

Podstawą leczenia zaburzeń psychicznych jest psychoterapia. Wykorzystuje się techniki terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), gdzie pracuje się z konkretnymi myślami, zachowaniami utrudniającymi adaptację. Terapia obejmuje też kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, emocjami i działania w zgodzie ze sobą.

W leczeniu zaburzeń adaptacyjnych pomaga także terapia skoncentrowana na rozwiązaniach, czy terapia interpersonalna. W ośrodku psychoterapii Podróż pracujemy w podejściu integracyjnym – korzystamy z dorobku różnych nurtów psychoterapeutycznych, dzięki temu możemy dopasować techniki i podejście do indywidualnych potrzeb każdej osoby.

Czy w leczeniu zaburzeń adaptacyjnych wykorzystuje się farmakoterapię? Sposób leczenia zawsze dopasowuje się do objawów danej osoby – leki mogą być pomocne gdy objawy lękowe lub depresyjne są silne. Jednocześnie farmakoterapia powinna zawsze być prowadzona równolegle z psychoterapią.

Kiedy szukać pomocy psychologa?

Pomoc psychologa warto rozważyć wtedy, gdy objawy związane z trudną sytuacją życiową utrzymują się dłużej niż kilka tygodni i zamiast słabnąć – nasilają się. Zwróć szczególną uwagę na te sygnały:

• Wykonywanie codziennych obowiązków sprawia trudności.
• Relacje z bliskimi się pogarszają.
• Izolujesz się od innych.
• Rosną problemy z koncentracją.
• Odczuwasz poczucie bezsilności.

Pamiętaj, że szukanie pomocy to nie słabość, to przejaw dojrzałości i dbania o siebie.