Dysocjacja – kiedy umysł odcina się, żeby przeżyć

Dysocjacja pojawia się tam, gdzie ból przekracza to, co jesteśmy w stanie znieść. I choć brzmi jak termin z podręcznika psychiatrii, w rzeczywistości dotyczy bardzo wielu ludzi – często zupełnie bez ich wiedzy. Jakie są jej objawy i jak można z nią pracować? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w tym artykule.

Co to jest dysocjacja? Definicja w psychologii

Dysocjacja opisuje stan, w którym integracja funkcji psychicznych (m.in. świadomości, pamięci, tożsamości, emocji) zostaje przerwana. Nie każda jest patologią – pochłonięcie w książce czy jazda samochodem na autopilocie to jej łagodne, codzienne formy, których większość z nas doświadcza. Problem pojawia się, gdy dysocjacja staje się główną strategią radzenia sobie z rzeczywistością. Wtedy przestaje chronić, a zaczyna odgradzać – od emocji, od wspomnień, od własnego ja.

Zaburzenia dysocjacyjne mogą manifestować się na wiele sposobów. Klasyfikacja DSM-5 wyróżnia trzy główne kategorie:

• dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (DID)
• amnezja dysocjacyjna
• zaburzenia depersonalizacyjne/derealizacyjne

Istnieją także inne, określone i nieokreślone zaburzenia dysocjacyjne. To pokazuje, jak złożonym zagadnieniem jest dysocjacja – i dlatego niezbędne jest wsparcie nie tylko terapeuty, ale też specjalisty zajmującego się diagnozą.

Zaburzenia dysocjacyjne – objawy

Zaburzenia dysocjacyjne zakłócają integrację funkcji psychicznych – pamięci, emocji, świadomości czy tożsamości. Są mimowolne: osoba nie decyduje się na odcięcie, po prostu traci dostęp do zasobów, z których na co dzień korzysta bez wysiłku.

Najbardziej charakterystyczna jest amnezja dysocjacyjna – luki w pamięci niewyjaśnione zmęczeniem ani wiekiem, obejmujące godziny, dni, a niekiedy tygodnie. Jej najbardziej charakterystyczną formą jest fuga dysocjacyjna. To amnezja dotycząca ważnych informacji osobowych lub poziomu tożsamości, a jej najczęstszym objawem jest nieplanowane opuszczenie domu, wędrowanie.

Inną formą zaburzeń dysocjacyjnych są depersonalizacja (uczucie obserwowania siebie z zewnątrz, jakby własne myśli i emocje należały do kogoś innego) oraz derealizacja (poczucie, że świat jest nierealny). Warto wiedzieć, że same w sobie nie muszą oznaczać zaburzeń; stają się klinicznie istotne dopiero wtedy, gdy powodują cierpienie lub utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Najcięższą formą jest dysocjacyjne zaburzenie tożsamości. Dawniej określane jako rozdwojenie jaźni lub osobowość mnoga. Opisuje ono zaburzenie, w którym osoba doświadcza co najmniej dwóch odrębnych stanów osobowości z odrębnymi wspomnieniami, preferencjami i nawykami. Ponieważ stany często nie wiedzą o swoim istnieniu, amnezja, derealizacja, depersonalizacja są częstymi objawami.

Dysocjacyjne zaburzenia osobowości – przyczyny

Zaburzenia dysocjacyjne są najczęściej skutkiem traumy. Szczególnie narażone są osoby, które doświadczyły przemocy lub zaniedbania w dzieciństwie – gdy brakuje dorosłego, który pomógłby poradzić sobie z trudnymi przeżyciami, psychika sięga po inne formy ochrony. Dysocjacja emocjonalna pozwala odciąć się od bodźców i przetrwać traumę.

Nie zawsze jednak chodzi o drastyczne doświadczenia. Chłód emocjonalny, środowisko, w którym emocje są zakazane, tematy przemilczane, a potrzeby dziecka niewidoczne – to czynniki mogące sprzyjać rozwojowi dysocjacji emocjonalnej. Bo skoro nie można zmienić otoczenia, można oddalić się od bólu wewnątrz siebie.

Zaburzenia dysocjacyjne – terapia i leczenie

Podstawą jest diagnoza i diagnostyka różnicowa – wykluczenie innych zaburzeń psychicznych i neurologicznych. Plan terapeutyczny należy dostosować do indywidualnych potrzeb każdej osoby.

Najskuteczniejszą metodą jest psychoterapia prowadzona przez terapeutę z doświadczeniem w pracy z traumą. Istotne jest nie tylko pracowanie z bolesnymi wspomnieniami, ale też budowanie bezpieczeństwa, stabilizacji i stopniowej integracji.

Jeśli rozpoznajesz u siebie lub bliskiej osoby luki w pamięci, poczucie nierealności czy emocjonalne odrętwienie – potraktuj to jako sygnał wart uwagi. Dysocjacja nie jest oznaką słabości. To znak, że Twój umysł robił dokładnie to, do czego został stworzony, chronił Cię, jak mógł. Skontaktuj się z nami – w ośrodku psychoterapii Podróż wykorzystujemy podejście integracyjne i mamy doświadczenie w pracy z traumą.